Start : Bestuur : Lidmaatschap : Jaarboek : Ledenbericht : Contact : Lustrumboek : Links : Nieuws
Lezingen en excursies : Cursussen en workshops : Die Haghe Prijs : Lustrum 2015

Lezingen en excursies

Plekken van bezinning Russisch-orthodoxe kerk



Artikel van Kitty Bos in 't Lopend vuurtje - krant voor Duinoord' nr. 204 september 2016
Verslag excursie Russisch orthodoxe kerk, mei 2016

Verborgen, haast een beetje verloren, ligt sinds 1937 de kleine kerk van de Heilige Maria Magdalena van de Russisch-orthodoxe gemeenschap aan de Obrechtstraat 9 tussen de ernaast gelegen hogere en van buitenaf schijnbaar imposantere panden. Maar als de kerk zijn geschiedenis en inventaris aan ons prijsgeeft, toont zij haar intieme grootsheid.

De zeer bijzondere inventaris vindt zijn oorsprong in het huwelijk tussen Willem II en Anna Paulowna in 1816. De Russische Grootvorstin bleef ook na haar huwelijk met Willem II trouw aan haar religie. Om die reden bestond haar bruidsschat onder meer uit de inrichting van een Russisch- orthodoxe kapel. Allerlei religieuze objecten zijn 200 jaar geleden uit Sint-Petersburg naar Nederland gekomen; vele zijn nog altijd in de kerk aanwezig. Anna Paulowna zorgde ervoor dat in al haar paleizen in Nederland en België een ruimte werd ingericht als kapel. Na de dood van haar dochter Prinses Sophie, Groothertogin van Saksen Weimar, in 1897 bleef de inventaris van de kapel van haar moeder Anna Paulowna behouden. In 1938 kwam deze kerkschat na verschillende omzwervingen terecht in de Obrechtstraat in een bestaande catechisatiezaal, die sindsdien voor de Russisch-orthodoxe eredienst wordt gebruikt.

Nicolaas W. Conijn, onze rondleider en tevens initiatiefnemer van de recente restauratie van Anna Pawlowna’s inventaris, toont ons het schitterende heilige vaatwerk van puur goud, waarvan verboden is dat vrouwenhanden het aanraken. Zo is er de gouden kelk met beschilderingen van email, de discos voor de prophora (het brood) met de asterix, die eroverheen geplaatst wordt en de lans (het mes). Ook aanwezig zijn de rijk gedecoreerde garderobe voor de priester, zoals kazuifel en stola. Er hangen diverse Russisch-orthodoxe kaarsenhouders, de lampada’s. De originele kerkstoel van Anna Paulowna met haar oorspronkelijke bekleding bevindt zich eveneens in de kerk.

De indeling van de kerk heeft een symbolische betekenis. Zo staat de hal voor het verleden, het middenschip voor het heden, waarachter het hiernamaals schuilt gaat achter de iconostase, de wand of het scherm met iconen, waarmee de altaarruimte wordt gescheiden van het middenschip. Het altaar uit de Russisch-orthodoxe kerk in de Obrechtstraat is een veldaltaar, dat meeging bij veldslagen en is om die reden - evenals de iconostase - opvouwbaar. De iconostase is in een Italiaanse stijl beschilderd met iconen. Iconen zijn afbeeldingen van mensen, die dienen als inspiratiebron. Zij worden niet beschilderend vanuit het oogpunt van verering. De kerkdienst, die elke zondag wordt bijgewoond door zo’n 45 – 60 mensen, stelt zich onder meer tot doel alle zintuigen aan te spreken. Het koor is er voor het gehoor, de kaarsen voor het licht, dat een belangrijke rol heeft in de Russisch-orthodoxe kerk. Het brood en de wijn staan voor de smaak. Hier laat zich gemakkelijk de vergelijking maken met de rooms-katholieke eucharistieviering, waar brood en wijn het lichaam en bloed van Christus vertegenwoordigen. Er zijn enkele zitplaatsen, maar de kerkdienst wordt staande gehouden. Na de dood van Willem II leefde Anna Paulowna teruggetrokken in haar drie Haagse paleizen: Sorghvliet, het huidige Catshuis, Buitenrust en Rustenburg. In 1865 vond op Rustenburg de begrafenis- ceremonie plaats en begaf zich de - uitsluitend uit mannen bestaande - begrafenisstoet naar haar laatste rustplaats in Delft.

In de periode van de Koude Oorlog was de relatie met de ambassade moeizaam; er bestond het nodige wantrouwen tussen Kerk en Staat. De Russisch-orthodoxe kerkgangers voelden zich niet vrij in hun kerkgang. De kerk leidde een kwijnend bestaan, het bezit van Anna Paulowna verkeerde in een droe- vige staat van onderhoud. Allerlei objecten lagen versnipperd op diverse locaties in ondermeer Amsterdam en Groningen.

Door de inspanningen van onder meer onze rondleider Claas Conijn is alles geïnventariseerd, gerestaureerd en op locatie teruggebracht. Het behoort nu tot een beschermde verzameling, die Nederland niet meer mag verlaten. De band tussen Nederland en Rusland, als het aankomt op de Romanovs en de Oranjes, is hecht en naast de talrijke geschilderde iconen hangt in de kerkzaal ook prominent een staatsieportret van Koning Willem-Alexander en Koningin Máxima. Anders dan in de meeste Nederlandse kerkdiensten wordt in de Russisch-orthodoxe kerkdienst altijd gebeden voor de Nederlandse Koning en Koningin.

Na elke zondagse kerkdienst is het, vanuit de Russische gastvrijheid, traditie om gezamenlijk te eten. Ook wij worden uitgenodigd om via de achter de kerk gelegen tuinen ons te begeven naar de kerkzaal in het aangrenzende pand in de Sweelinckstraat, waar wij delen in de gastvrijheid met koffie en gebak.

Kitty Bos

De Russisch-orthodoxe kerkdiensten zijn vrij toegankelijk en worden wekelijks gehouden op zondagmorgen tussen 10.30 en 12.30 uur. Meer informatie op www.rus-kerkdenhaag.nl. In het Haags Historisch Museum is voor € 10 het boekje te koop: Russische Schat in den Haag.

 

De meest recente informatie vindt u in de laatste editie van het Ledenbericht op deze website onder "Ledenbericht"

   

U kunt een e-mailbericht met vragen of opmerkingen over deze website verzenden aan diehaghe@haagsegeschiedenis.nl