Start : Bestuur : Lidmaatschap : Jaarboek : Ledenbericht : Contact : Lustrumboek : Links : Nieuws
Lezingen en excursies : Cursussen en workshops : Die Haghe Prijs : Lustrum 2015

Die Haghe 125 jaar – projectverslag

Gezamenlijk project van de Geschiedkundige Vereniging Die Haghe en het Haags Historisch Museum De Geschiedkundige Vereniging Die Haghe heeft op 2 oktober 2015 haar 125-jarig jubileum gevierd. Het jubileumproject is samen met Haags Historisch Museum opgezet en uitgevoerd, en bestond uit de tentoonstelling Held op sokkel, het jubileumboek Den Haag in beelden, en een gelijknamig symposium. Een verslag per onderdeel treft u hieronder aan.

Jubileumboek ‘Den Haag in beelden’ De redacteur van ons ledenbericht, oud- hoofdconservator van het Haags Historisch Museum, Michiel van der Mast maakte samen met de voorzitter van de lustrumcommissie Chris Nigten en bestuurslid Lex van Tilborg, tevens conservator van het Haags Historisch Museum, een boek waarin zestig beelden in de Haagse openbare ruimte een overzicht geven van de geschiedenis van onze stad en ons land.

Het zijn beelden die betrekking hebben op gebeurtenissen, bepaalde bevolkingsgroepen en vooral belangrijke historische figuren. Zo zijn naast Oranjes als Willem de Zwijger, koning Willem I en koningin Wilhelmina, en staatslieden als Van Oldenbarnevelt, Johan de Witt, Thorbecke en Troelstra, ook de schrijver Louis Couperus en diens schepping Eline Vere en de voetballer Aad Mansveld belicht.

Alle leden van Die Haghe hebben een exemplaar van het jubileumboek ontvangen. Het jubileumboek is ook verkrijgbaar in de boekhandel (ISBN 9789080683778).


Symposium
Het middagprogramma van 2 oktober bestond uit een symposium in de Nieuwe of Littéraire Sociëteit De Witte onder leiding van erelid Diederick Cannegieter. De 200 toehoorders werden door vier sprekers, de kunsthistorica drs. Liesbeth van Abbe-Keyzer, de beeldhouwer Loek Bos en de historici prof. dr. Henk te Velde en prof. dr. Jan Hein Furnée, meegenomen langs het thema Beelden, ieder vanuit zijn eigen perspectief.

Jan Hein Furnée
Historicus en kenner van het negentiende-eeuwse uitgaansleven in Den Haag
Liesbeth van Abbe- Keyzer
Kunsthistorica en specialiste in het beschouwen van beelden
Loek Bos
Beeldhouwer en maker van diverse beelden in de stad
Henk te Velde
Historicus en hoogleraar Vaderlandse Geschiedenis

Na afloop van het symposium was het tijd voor de aanwezigen om met een drankje en een hapje en onder muzikale begeleiding van de Flageolettes elkaar verder te spreken.

De tentoonstelling Held op sokkel
In samenwerking met de Geschiedkundige Vereniging Die Haghe organiseerde het Haags Historisch Museum van 3 oktober 2015 tot en met 14 februari 2016 (oorspronkelijk: 24 januari) de tentoonstelling Held op sokkel. De tentoonstelling belichtte een tiental helden van wie een standbeeld in Den Haag te vinden is: van Willem van Oranje tot Aad Mansveld. De tentoonstelling toonde hoe zij in de loop der tijd zijn verbeeld en vereerd. Ook het hedendaagse heldendom kwam aan bod, onder meer via een publiekspoll in de tentoonstelling en in kinderworkshops. Meer dan 12.400 mensen bezochten in deze periode het museum en namen kennis van de tentoonstelling. Daarmee is het streefaantal van 10.000 bezoekers ruim gehaald. Bij de tentoonstelling heeft het museum onderwijsmateriaal ontwikkeld en zijn er diverse publieksactiviteiten georganiseerd.



Achtergrond
Standbeelden in de openbare ruimte laten zien wie onze helden zijn, vroeger en nu. De vroegste standbeelden in Den Haag dateren uit het midden van de 19de eeuw. Willem van Oranje was de eerste figuur uit de vaderlandse geschiedenis die letterlijk op een voetstuk werd geplaatst. De verering van helden was toen sterk verbonden met het bevorderen van de nationale eenheid en het aanwakkeren van nationale gevoelens. Dat is al lang niet meer het geval. Naast de traditionele ‘grote mannen’ uit de Nederlandse geschiedenis zijn tal van nieuwe helden opgestaan. Wat maakt iemand tot een held? En hoe zijn onze helden in de loop der tijd verbeeld en vereerd? Die vragen stonden centraal in de tentoonstelling Held op sokkel. De tentoonstelling werd georganiseerd in het kader van het 125-jarig jubileum van Die Haghe.

Inhoud tentoonstelling
De tentoonstelling behandelde het heldendom van een tiental helden op chronologische wijze; beginnend met Willem van Oranje. Deze nationale held bij uitstek is een van de eerste historische figuren voor wie een standbeeld werd opgericht, in Den Haag zelfs twee. Dat er een standbeeld van Willem van Oranje moest komen daarover was iedereen het eens, maar hoe dat beeld er precies uit moest zien was onderwerp van eindeloze discussies: als krijgsman of staatsman? In Den Haag staat hij in beide hoedanigheden. Naast de ‘Oranje’ helden Willem van Oranje en koningin Wilhelmina passeerden ook de revue: Baruch de Spinoza, Johan de Witt, Louis Couperus, Lodewijk Thomson, de Grenadiers & Jagers en Willem Drees. Ook voetballer Aad Mansveld kwam aan bod. Voor deze clublegende van ADO werd onlangs een standbeeld in Den Haag opgericht. Zoals ideeën over heldendom steeds veranderen, zo verandert ook de vorm waarin ‘de held’ door kunstenaars wordt verbeeld. De held hoeft geen verheven persoon meer te zijn, maar juist benaderbaar en menselijk: een held zonder sokkel. Recente ontwerpen en modellen van beelden van Nelson Mandela (door Arie Schippers) en Johan Rudolph Thorbecke (door Emo Verkerk, Hans van Houwelingen en Thom Puckey) werden als voorbeelden hiervan getoond.

De helden werden elk geïntroduceerd door een tekstbanier met het silhouet van hun Haagse standbeeld. Aan de hand van voorwerpen, schilderijen, schetsmodellen, filmmateriaal en foto’s werd de bezoeker meegenomen in de totstandkoming en verbeelding van ‘de held’.

De publieksbetrokkenheid werd actief gestimuleerd, voor en tijdens de tentoonstellingsperiode. Zo waren er van te voren persoonlijke verhalen verzameld over de standbeelden van Haagse helden, die op de tentoonstelling te zien waren in de vorm van een digi-tale, een kort filmpje. Ook zijn in de tentoonstelling een aantal portretten opgenomen van Hagenaars met een persoonlijk verhaal en object gekoppeld aan hun held. Deze portretten werden verzameld in het doorlopende project MijnDenHaag* (zie Mijndenhaag.org). Een ander participatie-onderdeel op de tentoonstelling was een digitale poll, waarmee bezoekers konden stemmen op hun favoriete held in de tentoonstelling en op de Haagse held van wie zij een standbeeld missen in de stad (open vraag). Hierbij was ook ruimte voor motivatie van de keuze. In de poll kregen drie ambassadeurs (onder wie schrijver en kunstenaar Marion Bloem) de ruimte om hun held te promoten onder de poll-deelnemers. In totaal hebben ruim 600 mensen hun stem uitgebracht. De meeste stemmers (21%) misten een standbeeld van de Haagse ontdekkingsreizigster Alexine Tinne, want zij was een “bewonderenswaardige, zelfstandige, avontuurlijke en moedige vrouw”, aldus de deelnemers.

Wie is de grootste held in deze tentoonstelling?
1. Willem Drees (22%)
2. Aad Mansveld (17%)
3. Willem van Oranje (13%)
Van welke Haagse held mis jij een standbeeld?
1. Alexine Tinne (21%)
2. Hermance Schaepman (7%)
3. Tjalle Robinson (7%)

Nieuwe aanwinst te zien op tentoonstelling
Op 19 januari 2016 werd een object aan de tentoonstelling toegevoegd. Op die dag kreeg het museum een collectiestuk van het Nationaal Militair Museum overgedragen: de Gouden Erepenning voor Menslievend Hulpbetoon van de Haagse Frederik Trumpi. De onderscheiding is na de militaire Willems-Orde de oudste nog bestaande dapperheidsonderscheiding. Trumpi ontving de penning in 1926 voor zijn talloze reddingen van mensen en dieren uit de Haagse singels en binnenwateren, niet minder dan zestig zoals een krant uit die tijd vermeldde. Het maakte Trumpi tot een beroemde Haagse “menschenredder”.



Held achter tralies in Museum de Gevangenpoort
In Museum de Gevangenpoort vond van 3 oktober tot en met 24 januari de kleine presentatie Held achter tralies plaats, over helden die in het gevang terecht kwamen vanwege hun (politieke) ideeën of vanwege het begaan van strafbare feiten. Ruim 15.700 mensen bezochten in deze periode het museum en namen kennis van de tentoonstelling. Zo kwamen vier historische figuren aan bod voor wie de periode van opsluiting in de Gevangenpoort sterk heeft bijgedragen aan hun latere verering. Daarnaast was er aandacht voor een andere belangrijke gevangenis binnen Den Haag: het Oranjehotel. Gedurende de Tweede Wereldoorlog zaten hier veel verzetshelden gevangen. Mede dankzij hun plaats achter tralies leven zij voort in onze geschiedenis.


Samenwerking en bruiklenen
De tentoonstelling is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met Die Haghe. Daarnaast is ook met andere partijen intensief samengewerkt. Zo vond met Stroom Den Haag afstemming plaats op gebied van inhoud en pr ter versterking van onze beide – gelijktijdige en thematisch deels overlappende – tentoonstellingen. (De tentoonstelling van Stroom ‘Om nooit te vergeten... Welke kleur hebben onze Haagse monumenten?’ was van 15 december 2015 tot en 15 januari 2016 te zien in het Atrium van het Stadhuis.) Ook op gebied van bruiklenen en educatie is productief samengewerkt met Stroom (zie ook Stroom). De korte, persoonlijke filmpjes over Haagse helden en hun standbeelden (digi-tales) werden voorafgaand aan de tentoonstelling gemaakt in het gezamenlijk project Haagse Herinneringen met de Centrale Bibliotheek en het Haags Gemeentearchief (zie ook Haagseherinneringen.nl). Aanvankelijk leek ook een samenwerking met de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten (KABK) concreet te worden in de vorm van de wedstrijd ‘ontwerp een monument voor een Haagse held’ voor tweede- en derdejaars studenten. Helaas vond deze samenwerking – ondanks wederzijds enthousiasme – op het laatste moment geen doorgang omdat het niet goed in de jaarplanning van de KABK paste.

Van verschillende kunstenaars en particuliere verzamelaars en van de volgende instellingen werden bruiklenen en beeldreproducties verworven:

  • De Tweede Kamer der Staten-Generaal, Den Haag
  • Haags Gemeentearchief
  • Historische Collectie Garderegiment Grenadiers en Jagers, Arnhem
  • Koninklijke Verzamelingen, Den Haag
  • Letterkundig Museum, Den Haag
  • Museum Beelden aan Zee, Den Haag
  • Nationaal Archief, Den Haag
  • Nationaal Militair Museum, Soest
  • Nationale Numismatische Collectie, De Nederlandsche Bank, Amsterdam
  • Nationaal Onderwijsmuseum, Dordrecht
  • Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
  • Rijksmuseum, Amsterdam
  • Stichting Atlas van Stolk, Rotterdam
  • Universiteitsbibliotheek Leiden

Presentatie jubileumboek en opening tentoonstelling
De tentoonstelling werd op vrijdag 2 oktober in klein gezelschap geopend door H.K.H. Prinses Beatrix, beschermvrouwe van Die Haghe. Met een korte toelichting werd het eerste exemplaar van het jubileumboek overhandigd aan de prinses. Na een rondleiding en receptie begaven de gasten zich naar het symposium Den Haag in beelden, door Die Haghe georganiseerd in de Nieuwe of Littéraire Sociëteit De Witte.

Publieksactiviteiten en educatie
Voor het publiek werden verschillende activiteiten georganiseerd, zoals rondleidingen en stadswandelingen. Ook werden er lezingen gegeven door onder anderen beeldend kunstenaar Loek Bos en hoogleraar Nederlandse geschiedenis Henk te Velde (Universiteit Leiden). Aan de activiteiten deden ongeveer 400 deelnemers mee.

Voor schoolgroepen vonden museumlessen en rondleidingen plaats. Daarbij stond de vraag centraal: wanneer ben je een held, en hoe kan je een held afbeelden? Het beeld van koningin Wilhelmina dat geen kroontje of mooie mantel draagt, maar een legerjas, diende hierbij als voorbeeld. In totaal namen hier 250 leerlingen vanhet Primair Onderwijs en Voortgezet Onderwijs aan deel. In de kerstvakantie werden in samenwerking met Stroom kinderworkshops gegeven. Hier deden in totaal circa 100 kinderen aan mee. De wedstrijd voor het beste profielwerkstuk over de Haagse geschiedenis is door te weinig belangstelling helaas komen te vervallen.

Communicatie
De marketingcommunicatie richtte zich op een brede, in geschiedenis geïnteresseerde doelgroep. Vanwege de relatie met het jubileum van Die Haghe werden de leden al in een vroeg stadium over de tentoonstelling geïnformeerd. Als beelddrager werd een beeld samengesteld met een sokkel naast een standbeeld in het straatbeeld (van Willem van Oranje en van Aad Mansveld). De sokkel werd bewust leeggelaten, om mensen nieuwsgierig te maken wie zij eigenlijk als held zien. Voor de presentatie Held achter tralies in Museum de Gevangenpoort werd een variant op dit beeld gemaakt.

De tentoonstelling werd door off- en online media bekend gemaakt. Naast free publicity op verschillende momenten, werd een postercampagne in Den Haag en omstreken uitgevoerd: affiches in verschillende formaten (A3, A0 en abri’s) werden gedistribueerd, evenals 20.000 folders met daarin een aantal activiteiten. Ook werd een spotje gemaakt dat via Omroep West werd uitgezonden. In de nissen aan de Utrechtsebaan waren 2 weken lang grote billboards te zien met daarop het campagnebeeld. Ook online was het museum actief: naast de website werden de tentoonstelling en activiteiten veelvuldig via social media (met name Facebook en Twitter) onder de aandacht gebracht.



De opening in aanwezigheid van HKH prinses Beatrix kon rekenen op de belangstelling van de pers. In verschillende (royalty) bladen verschenen foto’s van de Prinses in het museum. Het tv programma Blauw Bloed maakte een uitgebreid verslag over het bezoek, gekoppeld aan de heldenverering van andere Oranjes, zoals Willem van Oranje en Wilhelmina. Het item werd rond Kerst herhaald als een van de hoogtepunten van de Oranjes in 2015.

Financiën
De projectbegroting en -realisatie is als bijlage toegevoegd. Hierin zijn de kosten van de tentoonstelling, het educatie-aanbod en de promotie opgenomen. De kosten van Held achter tralies, de presentatie in Museum de Gevangenpoort, zijn hierin niet opgenomen omdat deze zijn gefinancierd vanuit een ander budget.

Het gezamenlijk project is mede mogelijk gemaakt door bijdragen of toezeggingen van de gemeente Den Haag (€10.000,-), de sponsors de Facultatieve Groep (€10.000,-) en Nationale Nederlanden (€3.000,-), en de fondsen Fonds 1818 (€20.000,-), Prins Bernhard Cultuurfonds (€5.000,-), het Hendrik Muller fonds (€5.000,- ), De Frans Mortelmans stichting (€3.000,-) , M.A.O.C. Gravin van Bylandt Stichting (€2.000,-), Stichting De Gijselaar- Hintzenfonds (€1.500,-) en Stichting Fonds voor de Geld- en Effectenhandel (€500,-). Het museum heeft uit eigen middelen €30.000,- bijgedragen en Die Haghe €15.000,-. De opbrengst van het jubileumboek was hoger dan begroot omdat een aantal bedrijven het project gesteund heeft met een advertentie of naamsvermelding in het jubileumboek.

De kosten van het jubileumboek zijn netjes binnen de begroting gebleven. De kosten voor het symposium waren lager dan begroot omdat met name de zaal gratis ter beschikking werd gesteld door de Nieuwe of Littéraire Sociëteit De Witte. De kosten voor de uitnodigingen en de ‘aankleding’ (muziek, fotograaf, etc.) van het symposium vielen hoger uit dan begroot.

Wat betreft de tentoonstelling zijn binnen de post ‘Transport en verzekering’ meer kosten gemaakt, onder meer omdat er speciaal verpakkingsmateriaal gemaakt moest worden. Binnen de post ‘Rondleidingen, stadswandelingen, etc.’ zijn de kosten lager uitgevallen omdat de uren van workshopbegeleiders en museumdocenten door het museum bekostigd zijn vanuit een ander budget.

Het project is binnen budget uitgevoerd en kon daarmee volledig gefinancierd worden met de bijdragen en garanties van de fondsen, de bijdragen van de gemeente en sponsors, en de eigen bijdragen.

Duurzaamheid
Een van de blijvende resultaten van het project is het jubileumboek Den Haag in beelden dat gelijktijdig met de tentoonstelling verscheen en onder meer in de museumwinkel te koop is. Een ander belangrijk duurzaam product is het onderwijsdossier ‘Held op sokkel’ voor de bovenbouw van het primair onderwijs, gratis te downloaden via de website van het Haagshistorischmuseum.nl. In het onderwijsdossier vinden leerkrachten achtergrondinformatie, lessuggesties en opdrachten die altijd gecombineerd kunnen worden met een museumbezoek. Bovendien zijn de persoonlijke verhalen die in de projecten Haagse Herinneringen en MijnDenHaag* werden verzameld en op de tentoonstelling werden getoond, blijvend online te zien via Haagseherinneringen.nl en Mijndenhaag.org

De lustrumviering (jubileumboek, symposium en tentoonstelling in het Haags Historisch Museum) werd mede mogelijk gemaakt door de volgende bedrijven en fondsen:

  • De Facultatieve Groep (hoofdsponsor)
  • Nationale Nederlanden (sponsor)
  • Andermanskeuken Lunchroom & Catering
  • Carlton Ambassador Hotel
  • Jansen Nadorp Weatherall Makelaars
  • Fonds 1818
  • Gemeente Den Haag
  • Hendrik Muller Fonds
  • Prins Bernhard Cultuurfonds
  • De Frans Mortelmans Stichting
  • M.A.O.C. Gravin van Bylandt Stichting
  • De Gijselaar-Hintzen Fonds
  • Stichting Geld- en Effectenhandel
   
         
   

 

 

   

U kunt een e-mailbericht met vragen of opmerkingen over deze website verzenden aan diehaghe@haagsegeschiedenis.nl