Boekrecensie De wachtrij begint hier. Twee jaar coronabeleid in beeld
Wie zit er nu eigenlijk te wachten op een fotoboek over de coronatijd? Met die vraag begint het voorwoord van De wachtrij begint hier. Twee jaar coronabeleid in beeld van documentair fotograaf Sandra Uittenbogaart. Uitgevers, redacteuren en collega-fotografen waren allesbehalve enthousiast over haar idee een coronaboek te maken: hadden we die verschrikkelijke periode niet net afgesloten? Wie wilde daar nu alweer aan herinnerd worden? De mensen waren coronamoe.
Toch kwam het boek er. Gelukkig maar, want een intuïtieve afkeer zou niet leidend moeten zijn bij het onderzoeken en tegen het licht houden van deze ongekende twee jaren uit onze recente geschiedenis. Het resultaat is een belangrijk visueel historisch document. Het is het eerste fotoboek dat de volledige twee jaren van de coronacrisis beslaat: van raambezoek tot avondklok en van coronaprik tot de omstreden coronapas. Het fotografisch vastleggen van de coronacrisis begon in 2020 met een opdracht vanuit het Haags Historisch Museum en het Haags Gemeentearchief, maar Uittenbogaart is er mee verder gegaan en maakte in twee jaar tijd uiteindelijk ruim 20.000 foto’s, waarvan er 200 in het boek zijn opgenomen.
Meteen blijkt uit die keuze de bijzondere status van Den Haag. Onze stad leed niet alleen onder de pandemie, maar was ook de plek waar het beleid gemaakt werd om de crisis te beteugelen, én de plek waar het tegengeluid zich verzamelde in de vorm van demonstraties en rellen. Wat ook opvalt: hoeveel je in korte tijd alweer vergeten bent. Het gaat misschien te ver om van verdringing te spreken, maar dat het menselijk geheugen selectief is, blijkt voortdurend bij het bekijken van dit fotoboek. ‘Oh ja, zo was het!’, denk je dan, terwijl de coronacrisis nog maar vier jaar achter ons ligt. Dat de foto’s op chronologische volgorde zijn geplaatst is een goede keuze geweest. Je bent geneigd – zo schrijft Christiaan Weijts in zijn fraaie, begeleidende essay – om de coronajaren als ‘één blok te zien dat je liever skipt. Fast forward.’ Maar met de chronologie komen ook de details en de verscheidenheid weer terug, waaronder, om Weijts metafoor te gebruiken, ‘de eb en vloed van restrictie en improvisatie’.
Tot slot nog iets over de foto’s zelf, want die zijn natuurlijk meer dan geheugensteuntjes alleen. De beste foto’s van Uittenbogaart zijn die waarin zij erin geslaagd is het surreële van de coronacrisis te vangen: een bijna leeg gazon in het Zuiderpark waar drie vriendinnen keurig in een van de door de gemeente aangebrachte cirkels zitten te picknicken, een strandopgang met zeventien borden die de anderhalve meter-recreatie in goede banen moeten leiden. Maar wat Uittenbogaarts foto’s vooral doen, zo wordt ook mooi beschreven in het essay van Weijts, is je met een nieuwe blik naar de coronacrisis laten kijken. Ook daarom is het goed dat dit boek er toch is gekomen.
Sandra Uittenbogaart, De wachtrij begint hier. Twee jaar coronabeleid in beeld, Den Haag 2025 (De Nieuwe Haagsche), met inleidend essay van Christiaan Weijts; 200 pagina’s, hardcover, ISBN 978-94-6010-117-5, prijs € 27,95.
Lex van Tilborg.